Belastingtaal

Aan de website van de Belastingdienst kan je ongeveer afleiden wat er in hun stijlboek moet staan. Streng maar rechtvaardig moet het wezen. De burger wordt beleefd toegesproken, maar uiteindelijk moet hij wel gewoon betalen. En anders komen de inspecteurs je halen. Zo moet het misschien ook wel. Ook al komt het op mij wat onprettig over, belastingen zijn inderdaad nooit grappig. Ze zijn consequent met de bekende slogan van dat ze het niet leuker kunnen maken. Maar makkelijker wel, het betalen moet wel soepel kunnen gaan. En zo begint een ingewikkelde dans met aan de ene kant de gemiddelde burger en aan de andere kant de vreselijk complexe belastingwetgeving. Lang geleden, toen de Tekstelaar nog niet bestond en ik mijn eerste stappen als zzp-er zette, kwam voor het eerst de Belastingdienst op mijn pad. Bij het invullen van mijn aangifte snapte ik meer niet dan wel, dus pakte ik de telefoon. Maar de belastingpersoon die mij te woord stond kwam niet verder...
Read More

Het geheim van een goede handleiding

Weinig mensen pakken braaf eerst de handleiding uit de doos. Maar o wee als je hem nodig hebt. Wie kent niet de frustratie van een apparaat dat iets fout doet, en gelukkig heb je de handleiding gevonden, maar daar staat het niet in? Of iets wat je in elkaar moet zetten, maar de vertaler Chinees had zijn dag niet? Sommige instructies zijn simpelweg hilarisch. Een klassiek voorbeeld is 'niet in de hond houden' voor vuurwerk, hier op de site van een conculega. Wel belangrijk dus, een handleiding. Nou schrijf ik vooral handleidingen voor software, maar ik ben opgegroeid met Lego. Zonder enige tekst laten die handleidingen aan vijfjarigen zien hoe je de meest fantastische gebouwen maakt. Ik volgde vroeger altijd de handleiding, tenminste de eerste dag na Sinterklaas, maar mijn eigen vijfjarige is een anarchist. Voor ik het wist had ze de lego-ijsbaan op een auto gemonteerd. Lego komt uit Denemarken. Misschien is het iets Scandinavisch, met die plaatjes. Ook Ikea is...
Read More

Proefteksten

De Tekstelaar biedt nieuwe klanten een gratis proeftekst, maar is dat wel zo handig? Wanneer de klant de tekst goed vindt en hem gaat gebruiken, hoeft het werk pas te worden betaald - of gecompenseerd met een bestelling. Dat gaat in goed vertrouwen. Ik controleer niet of klanten een tekst al of niet gebruiken. Ben ik daarin te naïef? Hopelijk niet. Maar het is ook een levenshouding. Ik wil ervoor kiezen om vertrouwensrelaties aan te gaan. Als je vertrouwen wilt krijgen, moet je het ook geven. Maar wat heb je aan een proeftekst, als klant? De tekstschrijver doet er waarschijnlijk nog meer zijn best op dan een gewone tekst, want het is een visitekaartje. Een proeftekst kan dus gezien worden als graadmeter; beter wordt het niet. Die conclusie klopt alleen niet helemaal. In het stadium van de proeftekst is de relatie met de tekstschrijver nog heel pril. Hij of zij heeft zich vast ingelezen in de klant, maar heeft nog niet met die...
Read More

Juridische teksten: kan het simpeler?

Ik heb in drie landen rechten gestudeerd, dus ik heb me drie keer een juridische taal eigen moeten maken. Juristen gebruiken graag hun eigen taal. Veel begrippen zijn nauwkeurig omschreven in wetgeving of rechtspraak, soms al tweeduizend jaar. Het voordeel is dat juristen over de hele wereld meteen weten wat bedoeld wordt met iets als een actio Pauliana. Het nadeel is dat niet-juristen aanlopen tegen een geheimtaal met onduidelijke gevolgen voor henzelf. Het is een beetje alsof de dokter tegen je zegt: U hebt ongeconjugeerde hyperbilirubinemie, als ze ook kon zeggen: Maakt u zich geen zorgen, meneer Bouman! Uw advocaat kan zeggen nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet, terwijl hij ook kan zeggen: je kan alleen iets verkopen als het van jou is. Toch zit er een belangrijk verschil in de voorbeelden hierboven. Sommige juridische uitdrukkingen kunnen makkelijk worden omgetaald naar gewonemensentaal, maar andere niet. In het voorbeeld van nemo plus is de omzetting kort en krachtig. Maar...
Read More

Zwarte magie

Het goochelen met Google om zo hoog mogelijk in de zoekresultaten te verschijnen, lijkt van een afstandje wel magie. Als je erin duikt wordt het steeds minder spectaculair en steeds ambachtelijker, maar sommige trucjes blijven je een vies gevoel geven. Ze proberen me voor het lapje te houden, dat gevoel. 'Ze' zijn de mensen die met Search Engine Optimization (SEO) de plaats van hun site opstuwen in de lijst resultaten. Althans, sommigen. Want gewoon goeie en originele teksten schrijven is óók een manier om hoog in de resultatenlijst te eindigen. En daar is niks mis mee. Dit noemen ze white hat, in tegenstelling tot black hat SEO. Het schijnt dat schurken in oude westerns zwarte hoeden droegen en dat daar black hat hackers van zijn afgeleid. Daaraan hebben black hat SEO-technici weer hun naam ontleend. Maar in de beste westerns zijn de zaken niet zo zwart-wit. Ik leg liever een link met zwarte magie. De bedrijvers van deze kunst proberen Google...
Read More

TAALNIVEAUCONTROLE

Voor aanbestedingen moet ik weleens een CV opstellen in het Europass-formulier. Dat heeft onder andere een tabelletje waarop je kan aangeven hoe goed je een bepaalde taal beheerst. Er zijn drie niveaus: (A) basisgebruiker, (B) onafhankelijk gebruiker en (C) gevorderd gebruiker. Elk niveau heeft twee subniveaus: A1 tot en met C2. Deze niveaus zijn ontwikkeld door de Raad van Europa (Engelse website). Tekstschrijvers gebruiken deze taalniveaus ook. Ze gebruiken vooral niveau B1 intensief. Het idee daarachter is dat bijna iedereen dit niveau, ‘eenvoudig Nederlands’, begrijpt. Mensen die niet zo taalvaardig zijn haken af bij hogere niveaus en mensen met een sterk ontwikkeld taalgebruik hebben geen bezwaar bij een lager niveau. Niemand heeft een probleem met korte zinnen en eenvoudige woorden. Complexe zinnen met ‘dure’ woorden kunnen ook taalvirtuozen ergernis geven. Er is niks mis met eenvoudig Nederlands. Dus wie voor consumenten of andere losjes gedefinieerde doelgroepen schrijft: B1. De overheid is ook dol op B1. Op rijksoverheid.nl wordt alleen maar B1 geschreven,...
Read More

VERTALEN VERSUS TEKSTSCHRIJVEN

Laatst las ik een blog van een tekstschrijver waarin stond, dat tekstschrijven vertalen is. Nou ben ik naast tekstschrijver ook vertaler, en ik keek er vreemd van op. Hetzelfde? Lijkt me niet. Maar wat zijn dan de verschillen? Het blijkt dat er grote overeenkomsten, maar ook verschillen en zelfs overlap zijn tussen de twee ambachten. Een vertaler moet in de eerste plaats zorgen dat de betekenis van de brontekst overgebracht wordt in de doeltaal. Daarnaast moet de vertaling goed leesbaar zijn en natuurlijk overkomen, alsof hij oorspronkelijk in de doeltaal was geschreven. Dat laatste is ook essentieel voor een tekstschrijver, met het verschil dat die niets hoeft om te bouwen omdat hij of zij zelf de schepper is. Tekstschrijvers maken wel veel gebruik van bronnen; die moeten natuurlijk worden omgevormd naar de tekst waarin ze worden gebruikt. Zelfs een rechtstreeks citaat moet duidelijk en begrijpelijk worden ingeleid. Tekstschrijvers werken met een meer of minder uitgewerkte opdracht in plaats van een brontekst. Zou het...
Read More

Waarom listicles lokken: 5 redenen

Als ik tien jaar geleden een kop op internet zag die begon met 'De zeven/vijf/drie manieren om...' dan was de kans groot dat ik erop klikte. Ik ben namelijk dol op lijstjes, elke dag maak ik ze. Maar tegenwoordig mijd ik dat soort koppen als de pest, want mijn clickbait-alarm gaat meteen af. In dit artikel staat niet één lijstje, de titel is pure verlokkerij en verlakkerij. Lees toch verder als je, net als ik, nieuwsgierig bent waarom die koppen zo aantrekkelijk zijn. Ten eerste schijnen cijfers eruit te springen in een tekst, vooral oneven cijfers, zoals in het voorbeeld hierboven. Hoewel dit artikel in The Guardian zegt dat mensen juist even cijfers prettiger vinden (behalve 7, die is juist favoriet), zweren marketeers bij oneven cijfers. 8 schijnt trouwens in China een geluksgetal te zijn. Ten tweede geven genummerde lijstjes het gevoel van overzichtelijkheid en volledigheid. Ik hoef alleen maar even dat lijstje te lezen en ik weet genoeg. Ten derde zijn die...
Read More

Schrijfrobots

Stukjes schrijven moet ik toch ook kunnen, dacht Herman de robot. Ik heb vandaag geen zin om auto’s te monteren. Hij ging aan zijn bureau zitten, dacht eens goed na en begon met robotsnelheid te tikken op zijn toetsenbord. Vergezocht? Inderdaad. Science fiction? Klopt. Maar niet om de reden waar u misschien aan denkt. Want schrijfrobots bestaan allang. Ze zien er alleen niet uit als robots. Ze hebben ook geen toetsenbord nodig om stukjes te tikken, want ze zitten al in de computer. Het zijn softwaretoepassingen, die teksten op iedere gewenste lengte kunnen samenstellen over ieder gewenst onderwerp, in iedere gewenste taal. Met wisselend succes, dat wel. Deze zomer liet de Engelse krant The Guardian een ontwikkelaar van schrijfsoftware automatisch een tekst samenstellen. De opdracht aan de software was om de lezer ervan te overtuigen dat robots vreedzame bedoelingen hebben. Het resultaat ziet u hier, en een bespreking in het NRC hier. De software verzamelde een enorme hoeveelheid voorbeeldzinnen over het thema, en produceerde...
Read More